معماری ایرانی-اسلامی ترکیبی از هنر، فرهنگ و مذهب است که طی قرنها تکامل یافته است. این سبک معماری با ویژگیهای منحصر به فرد خود، تأثیر عمیقی بر معماری جهان اسلام گذاشته است.
۱. دوره پیش از اسلام:
-
معماری هخامنشی: با بناهای عظیم مانند تخت جمشید شناخته میشود. استفاده از ستونهای بلند، ایوانهای وسیع و نقوش حجاری شده از ویژگیهای این دوره است.
-
معماری ساسانی: با طاقهای بزرگ و گنبدهای عظیم مشخص میشود. کاخ تیسفون نمونهای برجسته از این دوره است.
۲. دوره اسلامی اولیه (قرن ۷ تا ۱۱ میلادی):
-
تلفیق عناصر معماری ایرانی با اصول اسلامی
-
ظهور مساجد با حیاط مرکزی و شبستانهای ستوندار
-
استفاده از خط کوفی در تزئینات
۳. دوره سلجوقی (قرن ۱۱ تا ۱۳ میلادی):
-
توسعه مساجد چهار ایوانی
-
استفاده گسترده از آجرکاری تزئینی
-
ظهور منارههای دوقلو
۴. دوره ایلخانی و تیموری (قرن ۱۳ تا ۱۵ میلادی):
-
ساخت گنبدهای دو پوسته
-
استفاده از کاشیکاری معرق
-
توسعه معماری آرامگاهی
۵. دوره صفوی (قرن ۱۶ تا ۱۸ میلادی):
-
اوج شکوفایی معماری ایرانی-اسلامی
-
ساخت میدانهای بزرگ شهری مانند نقش جهان اصفهان
-
استفاده گسترده از کاشیکاری هفت رنگ
۶. دوره قاجار (قرن ۱۸ تا ۲۰ میلادی):
-
تلفیق عناصر معماری غربی با سنتهای ایرانی
-
ساخت کاخهای متعدد با تزئینات پرزرق و برق
۷. دوره پهلوی و معاصر:
-
گرایش به معماری مدرن غربی
-
تلاش برای حفظ هویت معماری ایرانی در طراحیهای جدید
شاهکارهای معماری ایران در ۱۰۰-۱۵۰ سال گذشته:
۱. برج آزادی (۱۳۴۹):
-
معمار: حسین امانت
-
پیمانکار: شرکت ساختمانی محمد تقی مسعودیه
-
ترکیبی از معماری هخامنشی، ساسانی و اسلامی
۲. برج میلاد (۱۳۸۵):
-
طراح: محمد رضا حافظی
-
پیمانکار: شرکت بوئینگ
-
با ارتفاع ۴۳۵ متر، بلندترین برج ایران
۳. پل طبیعت (۱۳۹۳):
-
معمار: لیلا عراقیان
-
پیمانکار: سازمان مهندسی و عمران شهر تهران
-
پل چند سطحی عابر پیاده با طراحی مدرن
۴. توسعه حرم امام رضا (ع) (مستمر):
-
معماران متعدد در طول تاریخ
-
ترکیبی از سبکهای مختلف معماری اسلامی
۵. موزه هنرهای معاصر تهران (۱۳۵۶):
-
معمار: کامران دیبا
-
ترکیبی از معماری مدرن و عناصر سنتی ایرانی
۶. تئاتر شهر (۱۳۵۱):
-
معمار: علی سردار افخمی
-
الهام گرفته از معماری ساسانی
۷. ساختمان مجلس شورای اسلامی (۱۳۳۴):
-
معمار: محسن فروغی
-
تلفیقی از معماری نئوکلاسیک و عناصر ایرانی
۸. کاخ نیاوران (۱۳۴۶):
-
معمار: محسن فروغی
-
ترکیبی از معماری مدرن و سنتی ایرانی
این بناها نشاندهنده تلاش معماران ایرانی برای حفظ هویت معماری ایرانی در عین پذیرش نوآوریهای معماری مدرن هستند.